Błędy w sprzedaży w małej firmie. Gdzie tracisz zamówienia, a gdzie marżę?
Błędy w sprzedaży w małej firmie łatwo przeoczyć, gdy kalendarz zespołu jest pełny, a wartość podpisanych umów rośnie. Firma może tracić klientów, którzy zbyt długo czekają na wycenę, a jednocześnie przyjmować zlecenia z rabatem, który pochłania znaczną część planowanej marży. Diagnozę warto zacząć od prześledzenia zapytań z jednego miesiąca i ustalenia, na którym etapie urwał się kontakt z klientem. Przy zrealizowanych zamówieniach trzeba z kolei porównać wycenę z faktycznym kosztem pracy, dojazdów i poprawek. Takie zestawienie pomoże zdecydować, czy w pierwszej kolejności skrócić czas odpowiedzi, przekazać pracownikom decyzje o standardowych wycenach czy zmienić warunki przyjmowania zleceń.
Błędy w sprzedaży w małej firmie. Gdzie tracisz zamówienia, a gdzie marżę?
Błędy w sprzedaży w małej firmie łatwo przeoczyć, kiedy klient przyjmuje ofertę, a zespół ma pełny kalendarz. Załóżmy, że firma wycenia usługę na 10 000 zł, a bezpośredni koszt jej wykonania wynosi 7 000 zł. Klient prosi o 10 proc. rabatu i deklaruje, że przy tej cenie podpisze umowę. Jeśli zakres prac i koszty pozostaną takie same, po obniżce firmie zostanie 2 000 zł na pokrycie pozostałych kosztów i wypracowanie zysku. Przed rabatem miała na to 3 000 zł. Warto więc zadać sobie pytanie jeszcze przed podpisaniem umowy: czy na tych warunkach chcielibyśmy zdobyć kilka kolejnych takich zleceń?
1. Firma przyjmuje każde zlecenie
Kiedy w kalendarzu jest wolny termin, przyjęcie nietypowego zamówienia może być rozsądną decyzją. Trudność pojawia się wtedy, gdy podczas wyceny właściciel uwzględnia czas samej realizacji, a pomija pracę potrzebną przed jej rozpoczęciem i po odbiorze. Firma instalacyjna może na przykład dobrze zarabiać na standardowych montażach, bo zespół zna urządzenia, ma części na miejscu i zwykle kończy pracę podczas jednej wizyty. Montaż urządzenia wybranego samodzielnie przez klienta także może zająć jeden dzień. Jeśli jednak wymaga wcześniejszych oględzin, konsultacji z dostawcą i ponownego dojazdu po brakujący element, identyczna cena za montaż daje firmie zupełnie inny wynik.
Po czym poznać klientów, których warto aktywnie pozyskiwać?
Sięgnij po kilka ostatnich realizacji, wśród których były zarówno zlecenia typowe, jak i te wymagające indywidualnych ustaleń. Przy każdym sprawdź, ile klient zapłacił po rabatach i ile kosztowało wykonanie pracy, łącznie z dojazdami, poprawkami i dodatkowymi godzinami zespołu. Zwróć też uwagę na własny czas, szczególnie jeśli to Ty dobierasz rozwiązanie, uzgadniasz szczegóły i odbierasz telefony po zakończeniu prac. Następnie poszukaj cechy opłacalnych zamówień, którą można rozpoznać już podczas pierwszej rozmowy. Dla firmy instalacyjnej może to być klient, który chce powierzyć jednej ekipie zarówno dobór urządzenia, jak i montaż. Do takiego odbiorcy warto skierować ofertę obejmującą całą usługę. Klientowi z własnym urządzeniem można z kolei zaproponować płatne oględziny, jeśli dopiero na miejscu da się rzetelnie ocenić zakres prac i podać cenę.
2. Z oferty trudno wyczytać, za co warto zapłacić
Właściciel firmy, który otrzymuje dwie wyceny obsługi księgowej, od razu widzi różnicę w miesięcznej opłacie. Znacznie trudniej ocenić mu różnicę w jakości obsługi, zwłaszcza gdy oba biura deklarują terminowość i indywidualne podejście. Załóżmy, że przedsiębiorca rozważa zmianę biura, ponieważ o kwocie podatku dowiaduje się tuż przed terminem płatności. W tym samym tygodniu płaci dostawcom, więc kilka dni wcześniej chce już wiedzieć, jaką kwotę powinien zarezerwować. Droższe biuro może lepiej odpowiadać na tę potrzebę, ale z samej listy czynności księgowych klient tego nie wyczyta.
Jak biuro rachunkowe może pokazać klientowi wartość swojej usługi?
Podczas pierwszej rozmowy warto zapytać przedsiębiorcę, co skłoniło go do szukania nowego biura i co chciałby zmienić w dotychczasowej współpracy. Jeśli wskaże późną informację o podatkach, w ofercie można zapisać konkretne ustalenie. Przykładowo, jeśli komplet dokumentów trafi do biura do piątego dnia miesiąca, księgowa przekaże klientowi wyliczenie do dwunastego. Klient zna wtedy termin, na którym może oprzeć plan płatności, i wie, co musi zrobić po swojej stronie. Biuro powinno oczywiście ustalić taki termin dopiero po sprawdzeniu, czy przy liczbie dokumentów tego klienta jest w stanie go dotrzymać.
Tę samą zasadę można zastosować przy wycenie montażu, projektu czy serwisu. Po przeczytaniu oferty klient powinien umieć wyjaśnić wspólnikowi, dlaczego warto dopłacić do proponowanego wariantu. Jeżeli potrafi wskazać konkretną różnicę, choćby wcześniejszy dostęp do informacji potrzebnej przy płatnościach, ma podstawę do świadomego porównania cen.
3. Po wysłaniu wyceny nikt nie odpowiada za dalszy kontakt
W małej firmie instalacyjnej klient może omówić zakres prac z właścicielem przez telefon, a kilka dni później dostać wycenę od pracownika biura. Pracownik uznaje sprawę za załatwioną, bo wysłał dokument zgodny z ustaleniami. Właściciel zakłada tymczasem, że osoba, która wysłała ofertę, wróci do klienta i odpowie na ewentualne pytania. Dla klienta pozostaje jednak otwarta ważna kwestia: z wyceny nie wynika, czy ekipa zdąży zakończyć montaż przed wejściem wykonawcy podłóg. Jeśli konkurencyjna firma potwierdzi ten termin podczas rozmowy, może zdobyć zamówienie nawet przy wyższej cenie. Pierwsza ekipa dowie się o przyczynie tej decyzji tylko wtedy, gdy ktoś wróci do klienta i o nią zapyta.
Jak ustalić, na którym etapie urywają się rozmowy z klientami?
Warto przejrzeć zapytania z ostatniego miesiąca i przy każdym ustalić, na czym skończył się kontakt. Osobno policz sprawy, w których klient czekał na wycenę, i te, w których dostał ofertę, ale firma nie zna jego decyzji. Jeśli kilka wycen utknęło w oczekiwaniu na pomiary, sprawdź, kto miał umówić wizytę. Jeśli kontakt urywał się po wysłaniu oferty, sprawdź, czy z klientem ustalono, kiedy chce podjąć decyzję i czy potrzebuje jeszcze jakichś informacji. Brak odpowiedzi warto zapisać właśnie w ten sposób. Dopisanie zbyt wysokiej ceny jako przyczyny odmowy mogłoby skłonić firmę do obniżenia stawek na podstawie domysłu.
W codziennej pracy wystarczy przy każdym otwartym zapytaniu zapisać nazwisko osoby odpowiedzialnej, najbliższą czynność i uzgodniony termin. W opisanym przykładzie pracownik biura mógłby sprawdzić dostępność ekipy i zadzwonić do klienta w środę z odpowiedzią dotyczącą montażu. Taki telefon ma dla klienta konkretną wartość: pozwala mu ustalić kolejność prac i zdecydować, czy może przyjąć ofertę.
4. Rabat staje się pierwszą odpowiedzią na zastrzeżenia klienta
Kiedy klient informuje, że dostał tańszą ofertę, warto najpierw ustalić, jakie warunki porównuje. W przypadku montażu różnica w cenie może odpowiadać kosztowi demontażu starego urządzenia, jego wywozu albo ponownego przyjazdu na uruchomienie instalacji. Jeśli klient potrzebuje wszystkich tych prac, powinien móc odczytać z wyceny, które z nich obejmuje podana kwota. Może się też okazać, że stary sprzęt odbierze dostawca i wywóz jest już opłacony. Wtedy firma może przygotować tańszą ofertę, a obie strony wiedzą, z czego wynika zmiana ceny i kto odpowiada za odbiór urządzenia.
Jak sprawdzić, czy obniżkę uzasadniają mniejszy zakres prac lub niższy koszt obsługi?
Wróćmy do usługi wycenionej na 10 000 zł przy kosztach bezpośrednich wynoszących 7 000 zł. Załóżmy, że klient prosi o obniżenie ceny do 9 000 zł, a rezygnacja z wywozu urządzenia pozwoli firmie zaoszczędzić 400 zł. Po zmianie koszt realizacji wyniesie 6 600 zł, więc na pokrycie pozostałych kosztów i zysk zostanie 2 400 zł. Wyłączenie wywozu uzasadnia zatem 400 zł obniżki, jeśli firma chce zachować dotychczasową nadwyżkę kwotową. Pozostałe 600 zł to ustępstwo handlowe. Właściciel może je zaakceptować, wiedząc, ile dokładnie kosztuje go zdobycie tego zamówienia na warunkach klienta.
Podobny rachunek warto wykonać, gdy klient proponuje większe zamówienie w zamian za niższą stawkę. Montaż kilku urządzeń podczas jednej wizyty może obniżyć koszt dojazdu i przygotowania stanowiska w przeliczeniu na sztukę. Jeżeli klient zamawia dziś jedno urządzenie, a kolejne zakupy dopiero rozważa, firma poniesie pełny koszt pierwszej wizyty. W takiej sytuacji może podać dwie ceny: jedną za pojedynczy montaż i drugą obowiązującą przy wspólnej realizacji kilku montaży. Klient dostaje konkretny wybór, a firma udziela rabatu wtedy, gdy rzeczywiście powstaje oszczędność.
ok
5. Kontakt ze stałym klientem kończy się po wystawieniu faktury
Po udanym montażu firma instalacyjna wie, jaki model urządzenia wybrał klient, gdzie je zamontowano i jakie ustalenia zapadły przy odbiorze. Te informacje przydadzą się przy kolejnym serwisie. Klient może być zadowolony z pracy ekipy, a mimo to po kilku miesiącach zlecić przegląd komuś innemu. Wystarczy, że przy odbiorze nikt nie wspomniał o możliwości dalszej obsługi, a klient, gdy przyszła pora na przegląd, skorzystał z polecenia sąsiada. Z perspektywy właściciela firmy łatwo przeoczyć takie zamówienie, bo nie pojawiło się nawet zapytanie, które można byłoby odnotować jako utracone.
Kiedy warto uzgodnić z klientem termin kolejnego przeglądu lub zamówienia?
Dobrym momentem jest odbiór prac, jeśli już wtedy wiadomo, z czego będzie wynikała następna potrzeba klienta. Instalator może pokazać w dokumentacji urządzenia, kiedy producent zaleca przegląd, i zapytać, czy klient chce wcześniej otrzymać przypomnienie. Jeśli tak, wystarczy zapisać model urządzenia, uzgodniony miesiąc kontaktu i osobę odpowiedzialną za powrót do sprawy. Dzięki temu pracownik, który odezwie się do klienta, może od razu zaproponować odpowiedni zakres serwisu. Klient nie musi odszukiwać dawnej faktury ani ponownie wyjaśniać, czego dotyczy zlecenie.
Są też usługi, przy których trudno z góry wskazać sensowny termin kolejnego zakupu. Po wykonaniu jednorazowego projektu graficznego lepiej ustalić, czy klient planuje dodruk lub następną edycję materiałów. Jeśli katalog zmienia się wraz z nowym cennikiem, naturalnym terminem rozmowy będzie początek prac nad cennikiem. Gdy klient nie przewiduje dalszych zmian, wystarczy przekazać mu pliki i wskazać osobę, do której może się zwrócić, jeśli zechce je zaktualizować.
6. Każda wycena czeka na decyzję właściciela
W małej firmie właściciel często najlepiej zna koszty realizacji i pamięta, które ustalenia z klientami przysporzyły zespołowi dodatkowej pracy. Trudność pojawia się wtedy, gdy nawet przy typowym zamówieniu pracownik musi czekać na jego zgodę. Załóżmy, że klient dzwoni w sprawie montażu urządzenia, które ekipa instaluje kilka razy w miesiącu. Pracownik zna cenę usługi i widzi wolny termin w kalendarzu, ale nie wie, czy może go zarezerwować, więc obiecuje odpowiedź po konsultacji z właścicielem. Jeśli właściciel spędza dzień u innego klienta, proste pytanie pozostaje otwarte do wieczora. Zatrudnienie kolejnego handlowca niewiele tu zmieni, dopóki obaj będą czekali na tę samą decyzję.
Które warunki pracownik może uzgodnić samodzielnie, a które wymagają konsultacji?
Warto przejrzeć kilka ostatnich wycen zatwierdzonych przez właściciela i sprawdzić, co właściwie oceniał przed podjęciem decyzji. Jeżeli za każdym razem potwierdzał cenę z cennika, gdy klient wybrał znany model, a zdjęcia miejsca montażu wskazywały na standardowy zakres prac, te warunki można zapisać jako podstawę samodzielnej wyceny. Pracownik powinien też wiedzieć, kiedy sprawa wymaga konsultacji. Przykładowo, jeśli ze zdjęć wynika, że trzeba przerobić istniejącą instalację, może sam umówić oględziny, a cenę całości potwierdzić po ocenie technicznej. Klient już podczas pierwszej rozmowy dowiaduje się wtedy, co wydarzy się dalej i kiedy może oczekiwać odpowiedzi.
Po kilku takich realizacjach właściciel może porównać wyceny z rzeczywistym czasem pracy ekipy. Jeśli dodatkowe godziny regularnie wynikają z tej samej okoliczności, warto dopisać do rozmowy z klientem jedno pytanie, które pozwoli ją wcześniej rozpoznać. W ten sposób doświadczenie właściciela pomaga pracownikowi podjąć kolejną decyzję już przy pierwszym telefonie.
7. W ocenie zlecenia liczy się przede wszystkim wartość umowy
Duży kontrakt może wypełnić kalendarz zespołu na kilka miesięcy. Dla właściciela małej firmy to konkretna korzyść, bo łatwiej zaplanować pracę ludzi i zakupy materiałów. Załóżmy jednak, że klient oczekuje również osobnych odbiorów każdego etapu, a terminy dostaw potwierdza z kilkudniowym wyprzedzeniem. Przy wycenie właściciel uwzględnia materiały i czas potrzebny na wykonanie prac. Dopiero podczas realizacji okazuje się, ile godzin pochłaniają dodatkowe dojazdy na odbiory i zmiany w harmonogramie ekipy. Faktura nadal opiewa na uzgodnioną kwotę, choć wykonanie umowy kosztowało firmę więcej, niż zakładała.
Ile zostaje z zamówienia po uwzględnieniu poprawek i dodatkowych godzin pracy?
Przyjmijmy, że firma wyceniła zlecenie na 24 000 zł netto, a bezpośrednie koszty realizacji oszacowała na 18 000 zł. Według kalkulacji na pokrycie kosztów ogólnych i zysk miało zostać 6 000 zł. Jeśli dodatkowe przejazdy i godziny pracy podniosły koszt realizacji o 2 400 zł, po zakończeniu zlecenia zostało 3 600 zł. Właściciel może teraz sięgnąć do kart pracy i ustalić, skąd wzięła się różnica. Jeżeli pochłonęły ją odbiory przewidziane od początku w umowie, ich koszt powinien znaleźć się już w następnej wycenie. Jeżeli klient rozszerzał zakres w trakcie realizacji, warto ustalić, kto wyceni dodatkowe prace i kiedy klient ma zaakceptować ich koszt.
Przed przyjęciem kolejnego podobnego zlecenia warto sprawdzić również, ile dni zajmie ono ekipie, której czas najtrudniej wygospodarować. Jeśli duży kontrakt wymaga zarezerwowania całego miesiąca, punktem odniesienia mogą być mniejsze zamówienia, które firma rzeczywiście mogłaby w tym okresie wykonać. Długi termin płatności rodzi osobne pytanie: czy firma ma z czego opłacić materiały i wynagrodzenia, zanim klient ureguluje fakturę? Odpowiedzi pomagają zdecydować, czy przy kolejnej umowie trzeba zmienić cenę, osobno wycenić odbiory albo uzgodnić płatności po każdym etapie.
Od czego zacząć poprawę sprzedaży w swojej firmie?
Zacznij od zapytań, które wpłynęły w jednym wybranym miesiącu. Prześledź los każdego z nich, nawet jeśli klient podjął decyzję już w miesiącu następnym. Przy każdym zapytaniu zapisz, czego klient potrzebował, kiedy otrzymał odpowiedź i czym zakończyła się rozmowa. Sprawy, w których klient nadal rozważa ofertę, oznacz jako otwarte. Dzięki temu dłuższy czas podejmowania decyzji nie zostanie omyłkowo uznany za utratę zamówienia.
Co sprawdzić, gdy z 30 zapytań powstało 20 ofert i 5 zamówień?
W tym przykładzie co czwarta wysłana oferta zakończyła się zamówieniem. Warto najpierw przyjrzeć się dziesięciu zapytaniom, do których firma nie przygotowała wyceny. Być może część dotyczyła usług spoza jej oferty i pracownik od razu poinformował o tym klientów. Inne mogły pochodzić od osób gotowych do zakupu, które przesłały potrzebne dane, ale nie doczekały się odpowiedzi. Obie sytuacje wyglądają w zestawieniu tak samo, choć tylko w drugiej ustalenie osoby odpowiedzialnej za wycenę mogło pomóc zdobyć zamówienie.
Następnie sprawdź, co wiadomo o pozostałych piętnastu ofertach. Jeśli kilku klientów podało, że wybrali już wykonawcę, zanim dotarła wycena, masz powód, by przyjrzeć się czasowi jej przygotowania. Wróć też do pięciu przyjętych zamówień i po ich realizacji porównaj planowane koszty z faktycznymi. Może się okazać, że pilniejszej uwagi wymaga sposób wyceny dojazdów, bo ten sam pominięty koszt powtarza się w każdym zleceniu. Wtedy pierwsza zmiana jest konkretna: przy następnych podobnych ofertach pracownik uwzględni liczbę i koszt przejazdów. Po realizacji właściciel sprawdzi, czy kwota uwzględniona w cenie wystarczyła na pokrycie rzeczywistych dojazdów.
Najczęstsze pytania o sprzedaż w małej firmie
Czy niski odsetek przyjętych ofert zawsze wymaga reakcji?
Najpierw sprawdź, czy klienci mieli już czas podjąć decyzję. Jeśli zwykle potrzebują miesiąca na wybór wykonawcy, oferty wysłane przed tygodniem nadal są otwarte. Następnie porównaj oferty dotyczące podobnych usług i sprawdź przyczyny odmowy tam, gdzie klient je podał. Jeżeli kilku klientów wybrało innego wykonawcę, zanim otrzymali wycenę, warto skrócić czas odpowiedzi. Jeśli natomiast zamówienie wymagałoby zejścia poniżej opłacalnej ceny, odmowa klienta może być rozsądnym wynikiem negocjacji.
Jak wrócić do klienta po wysłaniu wyceny?
Najłatwiej uzgodnić termin kolejnej rozmowy już przy wysyłaniu oferty. Zapytaj, kiedy klient planuje podjąć decyzję i czego potrzebuje, żeby porównać propozycje. Jeśli waha się, czy montaż uda się zakończyć przed rozpoczęciem kolejnych prac, sprawdź dostępność ekipy i wróć do niego z konkretną datą. Taka rozmowa pomaga klientowi podjąć decyzję, a pracownik wie, kiedy i w jakiej sprawie ma się odezwać.
Kiedy rabat się opłaca?
Obniżka ma ekonomiczne uzasadnienie na przykład wtedy, gdy wspólna realizacja kilku zamówień obniża koszt dojazdu, dostawy lub przygotowania stanowiska. Przed podaniem nowej ceny oblicz oszczędność i porównaj ją z kwotą rabatu. Jeśli klient chce zapłacić o 1 000 zł mniej, a zmiana zakresu obniża koszty o 400 zł, pozostałe 600 zł pomniejszy kwotę dostępną na pokrycie kosztów ogólnych i zysk.
Kiedy warto zatrudnić handlowca?
Zatrudnienie handlowca warto rozważyć, gdy firma pozyskuje odpowiednie zapytania, zarabia na ich realizacji, a zespół regularnie traci zamówienia, bo brakuje mu czasu na przygotowanie ofert i rozmowy z klientami. Przed rekrutacją ustal, które wyceny nowa osoba będzie mogła zatwierdzić samodzielnie. Oszacuj też, ile dodatkowych zamówień firma jest w stanie wykonać i czy kwota pozostała po pokryciu kosztów ich realizacji wystarczy na pokrycie kosztu zatrudnienia. Jeśli oferty czekają głównie na decyzję właściciela, pierwszym krokiem jest przekazanie zespołowi uprawnień do uzgadniania standardowych warunków.
