PNO 163: Przestań szukać nowych klientów, jeśli robisz te 10 błędów

autor Szymon Pirko
Okładka podcastu PNO

Rentowność sprzedaży w małej firmie. Dlaczego więcej zamówień nie zawsze oznacza większy zysk?

Rentowność sprzedaży spada, gdy z każdej złotówki przychodu firmie zostaje mniej zysku. Przy cenie usługi wynoszącej 1000 zł netto i kosztach zmiennych równych 800 zł wystarczy 10% rabatu, by kwota na pokrycie kosztów stałych i wypracowanie zysku zmalała z 200 do 100 zł. Podobny efekt mogą mieć dodatkowe dojazdy, których zabrakło w wycenie. Żeby ustalić, co zmienić, porównaj kilkanaście zakończonych zleceń pod względem ceny, rzeczywistych kosztów zmiennych i czasu pracy. Jeśli kalendarz jest pełny, przelicz marżę pokrycia na dzień pracy ekipy. To pozwoli ocenić, które zamówienie najlepiej wykorzysta wolny termin.

Dlaczego przychody rosną, a zysk stoi w miejscu?

Rentowność sprzedaży może spadać nawet wtedy, gdy firma wystawia coraz więcej faktur, a klienci płacą je w terminie. Dzieje się tak, gdy koszty rosną szybciej niż przychody. Żeby ustalić przyczynę, warto zacząć od pytania, ile z ceny każdego dodatkowego zamówienia zostaje po odjęciu kosztów zmiennych. W firmie instalacyjnej do takich kosztów mogą należeć materiały zużyte przy montażu, paliwo na dojazd czy wynagrodzenie podwykonawcy rozliczanego za wykonane zlecenie. Kwota, która pozostaje, to marża pokrycia. Z łącznej marży pokrycia firma finansuje między innymi czynsz, leasing samochodu i stałe wynagrodzenia zespołu.

Załóżmy, że właściciel firmy instalacyjnej zatrudnia montera, dzięki któremu może przyjąć więcej zamówień. Miesięczny koszt nowego etatu wynosi 8000 zł. W pierwszym pełnym miesiącu dodatkowe montaże przynoszą 20 000 zł przychodu ze sprzedaży netto, a związane z nimi materiały, dojazdy i usługi podwykonawców kosztują łącznie 12 000 zł. Pozostaje więc 8000 zł marży pokrycia, dokładnie tyle, ile kosztuje nowy etat. Przy pozostałych przychodach i kosztach bez zmian firma wykonała więcej pracy, a jej miesięczny zysk pozostał taki sam.

Dla właściciela istotne jest teraz to, na jakich warunkach może przyjąć następny montaż. Jeżeli monter ma wolny dzień, zlecenie może zwiększyć zysk już po pokryciu kosztów materiałów i dojazdu, bo miesięczne wynagrodzenie zostało uwzględnione w rachunku. Jeżeli ten sam montaż wymaga nadgodzin albo udziału podwykonawcy, z identycznej faktury zostanie mniej. Warto więc sięgnąć po ostatnią zakończoną realizację i zestawić cenę z uzgodnionej oferty z tym, ile faktycznie kosztowało wykonanie prac.

Jak sprawdzić, ile firmie zostaje z jednego zlecenia?

Wybierz zakończone zlecenie, do którego masz ofertę, fakturę i zapis czasu pracy. Zacznij od kwoty sprzedaży netto po uwzględnieniu rabatu. Następnie sprawdź, jakie koszty firma poniosła w związku z tym konkretnym zamówieniem. Przy rozliczaniu materiałów liczy się ilość zużyta podczas montażu. Jeśli z całego kupionego opakowania ekipa wykorzystała połowę, a reszta wróciła do magazynu, do zlecenia przypisz koszt zużytej połowy.

Załóżmy, że firma wyceniła montaż na 1000 zł netto i zarezerwowała na niego cztery godziny pracy ekipy. Po zakończeniu prac właściciel ustalił, że zużyte materiały kosztowały 650 zł, paliwo na dojazd 50 zł, a pomoc podwykonawcy rozliczanego za montaż 100 zł. Po odjęciu tych 800 zł od ceny usługi zostało 200 zł marży pokrycia. Jeśli członkowie ekipy otrzymują stałe miesięczne wynagrodzenie, czas ich pracy warto zapisać osobno. Ich pensje firma pokrywa z marży wypracowanej na wszystkich zleceniach w miesiącu. Odjęcie tych samych wynagrodzeń przy każdym montażu, a później ponownie w pełnej kwocie przy rozliczeniu miesiąca, zaniżyłoby wynik.

Po sprawdzeniu karty pracy okazuje się, że montaż zajął ekipie sześć godzin. Klient poprosił o zmianę miejsca instalacji, kiedy część przewodów była już ułożona. Przyjmijmy, że zmiana wymagała dodatkowej pracy w ramach zwykłego dnia roboczego, a koszty materiałów i dojazdu pozostały zgodne z wyceną. Na zleceniu nadal zostało 200 zł, ale w przeliczeniu na godzinę pracy całej ekipy marża pokrycia spadła z planowanych 50 zł do około 33 zł. Właściciel ma teraz podstawę do konkretnej decyzji przy następnej wycenie. Może ustalić z klientem ostateczne miejsce montażu przed rozpoczęciem prac i osobno wycenić późniejszą zmianę, jeśli wymaga ona ponownego ułożenia przewodów.

Ile kosztuje firmę 10% rabatu?

Przy cenie 1000 zł netto i kosztach zmiennych wynoszących 800 zł rabat w wysokości 10% zmniejsza marżę pokrycia o połowę. Klient zapłaci za montaż 900 zł, a po pokryciu kosztów firmie zostanie 100 zł zamiast 200 zł. Przy pełnej cenie każde 100 zł przychodu zostawiało firmie 20 zł na pokrycie kosztów stałych i wypracowanie zysku. Po rabacie ze 100 zł przychodu zostaje na ten cel około 11 zł. Żeby uzyskać dotychczasowe 200 zł marży pokrycia, ekipa musiałaby wykonać dwa przecenione montaże na takich samych warunkach.

Rachunek zmienia się, kiedy klient zamawia dwa montaże pod jednym adresem. Załóżmy, że oba można wykonać podczas jednej wizyty, a wspólny dojazd pozwala zaoszczędzić 50 zł. Łączne koszty zmienne wyniosą wtedy 1550 zł. Przy rabacie 10% od obu usług klient zapłaci 1800 zł, więc firmie zostanie 250 zł marży pokrycia. To o 50 zł więcej niż przy jednym montażu w pełnej cenie. Jeśli jednak ten sam czas ekipa mogłaby przeznaczyć na dwa osobne montaże po 1000 zł, wypracowałaby na nich łącznie 400 zł marży pokrycia.

Przed podaniem ceny właściciel powinien więc sprawdzić, czy ma wolny termin na drugi montaż i ile rzeczywiście oszczędzi dzięki połączeniu prac. Jeśli kalendarz jest pełny, może zaproponować klientowi 50 zł rabatu za wspólny dojazd. Przy cenie 1950 zł i kosztach zmiennych 1550 zł firma zachowa 400 zł marży pokrycia, a klient skorzysta z oszczędności wynikającej z jednego wyjazdu ekipy. Taki rabat łatwo uzasadnić podczas rozmowy i równie łatwo określić warunek jego przyznania: oba montaże muszą odbyć się podczas tej samej wizyty.

Gdzie znika marża między wyceną a odbiorem prac?

Podczas montażu klient prosi o zamontowanie dodatkowego gniazda w sąsiednim pomieszczeniu. Ekipa ma przewód i osprzęt w samochodzie, więc wykonuje pracę od ręki. Jeśli faktura pozostanie zgodna z pierwotną ofertą, koszt zużytych materiałów pomniejszy marżę pokrycia, a dodatkowa praca zajmie część dnia zarezerwowaną na inne zlecenie. Właściciel może temu zaradzić już przy wycenie, wpisując do oferty liczbę i rozmieszczenie gniazd objętych ceną. Gdy klient rozszerzy zamówienie, monter ma wtedy podstawę, by przed rozpoczęciem dodatkowej pracy podać cenę zmiany, uzgodnić termin i poprosić o akceptację.

Inaczej wygląda sytuacja, kiedy klient zamówił montaż zgodnie z ofertą, ale ekipa musi wrócić następnego dnia, bo zabrakło właściwego uchwytu. Załóżmy, że po odjęciu planowanych kosztów zmiennych na zleceniu miało zostać 200 zł marży pokrycia. Jeśli dodatkowy przejazd kosztował 50 zł za paliwo, a pozostałe koszty się nie zmieniły, zostanie 150 zł. Warto również zapisać, ile czasu zajęła druga wizyta. Jeżeli odbyła się w zwykłych godzinach pracy, miesięczne pensje pracowników pozostaną takie same, ale ekipa będzie miała mniej czasu na kolejne montaże.

Przy rozliczaniu zlecenia warto więc obok dodatkowego kosztu zapisać jego przyczynę. W pierwszym przypadku klient rozszerzył zamówienie, a firma miała okazję uzgodnić z nim cenę przed wykonaniem pracy. W drugim firma poniosła koszt, żeby dokończyć uzgodniony montaż. Jeśli podobne powroty się powtarzają, warto sprawdzić, na którym etapie gubi się informacja o potrzebnej części. Gdy osoba przygotowująca ofertę zna model urządzenia, ale monter dostaje jedynie adres i godzinę wizyty, wpisanie tego modelu do karty zlecenia pozwoli ekipie dobrać uchwyt jeszcze przed wyjazdem.

Które zamówienie warto przyjąć, gdy kalendarz jest pełny?

Jeżeli jedna ekipa ma w kalendarzu trzy wolne dni, a dwa zamówienia wymagają realizacji w tym samym terminie, warto policzyć marżę pokrycia na dzień jej pracy. W tym celu od ceny netto zlecenia odejmij przewidywane koszty zmienne i podziel pozostałą kwotę przez liczbę dni, które trzeba zarezerwować. Do czasu realizacji wlicz dojazdy, przygotowanie stanowiska i odbiór prac. Jeśli klient wymaga osobnej wizyty odbiorowej, uwzględnij również tę część dnia, na którą ekipa będzie musiała wrócić na miejsce.

Załóżmy, że firma może przyjąć trzydniowe zlecenie o wartości 9000 zł netto. Po odjęciu 6900 zł kosztów zmiennych pozostanie 2100 zł marży pokrycia, czyli 700 zł na dzień pracy ekipy. Na ten sam termin trzech klientów chce zamówić jednodniowe montaże po 2500 zł netto. Jeżeli koszt zmienny każdego montażu wynosi 1650 zł, jeden dzień przyniesie 850 zł marży pokrycia. Łącznie trzy krótsze realizacje dadzą 2550 zł. Choć firma wystawi faktury na kwotę o 1500 zł niższą, po pokryciu kosztów zmiennych zostanie jej o 450 zł więcej.

Decyzja zależy jednak od tego, ile krótszych montaży rzeczywiście uda się wykonać w tych trzech dniach. Jeśli termin potwierdziło tylko dwóch klientów, ich zlecenia zapewnią łącznie 1700 zł marży pokrycia. Aby ten wariant dorównał dużemu zamówieniu, wolny dzień musi przynieść jeszcze 400 zł marży. Właściciel może więc przed podjęciem decyzji skontaktować się z trzecim klientem i ustalić, czy jest gotów potwierdzić montaż. Dopiero wtedy porównanie pokazuje zarówno opłacalność dnia pracy, jak i konsekwencję pozostawienia go bez zamówienia.

Jak poprawić rentowność sprzedaży na podstawie ostatnich zleceń?

Zacznij od kilkunastu ostatnich zakończonych zleceń. Każdemu poświęć jeden wiersz w arkuszu. Z oferty przepisz uzgodnioną cenę netto, przewidywane koszty zmienne i planowany czas pracy ekipy. Obok wpisz kwotę netto z faktury, rzeczywiste koszty zmienne oraz liczbę przepracowanych godzin. Oblicz marżę pokrycia według wyceny i po zakończeniu prac, za każdym razem odejmując koszty zmienne od przychodu. Tam, gdzie kwoty albo czas się różnią, dopisz przyczynę na podstawie dokumentów lub rozmowy z osobą, która wykonywała zlecenie.

Przypuśćmy, że na dwanaście montaży w czterech przypadkach ekipa wracała do klienta po brakującą część. Każdy powrót oznaczał 50 zł dodatkowego wydatku na paliwo i zajmował godzinę pracy ekipy. W jednym innym zleceniu właściciel udzielił już po wycenie rabatu w wysokości 150 zł. Rabat był największą pojedynczą różnicą widoczną w arkuszu. Dopiero zestawienie wszystkich realizacji pokazuje, że powtarzające się wyjazdy kosztowały łącznie 200 zł za samo paliwo i zajęły cztery godziny pracy. Warto więc sprawdzić, jak ekipa dobiera części przed wyjazdem i czy ma wtedy dostęp do specyfikacji zaakceptowanej przez klienta.

Jeśli przyczyną powrotów okaże się brak informacji o modelu urządzenia, wpisz go do karty zlecenia i sprawdź efekt przy kolejnych kilkunastu podobnych montażach. Porównaj liczbę powrotów na dziesięć realizacji, dodatkowe wydatki na paliwo i czas ekipy. Oszczędność na paliwie zwiększy marżę pokrycia o konkretną kwotę. Odzyskane godziny oceń osobno: ich wartość dla firmy zależy od tego, czy pozwoliły ograniczyć nadgodziny, wykonać dodatkowy płatny montaż albo dotrzymać terminu obiecanego kolejnemu klientowi.

Najczęstsze pytania o rentowność sprzedaży

Jak uwzględnić czas właściciela w wycenie zlecenia?

Zapisz czas poświęcony na przygotowanie oferty, dojazd, wykonanie usługi i obsługę po odbiorze. Jeśli osobiście realizujesz większość prac, możesz odnieść marżę pokrycia zlecenia do liczby swoich godzin. Dwa zlecenia, z których zostaje po 600 zł marży, dają odpowiednio 150 zł i 75 zł na godzinę, jeśli pierwsze zajmuje cztery godziny, a drugie osiem. Z tej kwoty firma pokrywa jeszcze koszty stałe. Przy ustalaniu cen warto więc sprawdzić, czy przy dostępnej liczbie godzin wystarczy jej także na oczekiwane wynagrodzenie za Twoją pracę.

Kiedy warto przyjąć zlecenie z niską marżą?

Takie zlecenie może być opłacalne, gdy pozwala wykorzystać wolny termin. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy ekipa może wykonać drobną usługę w drodze powrotnej z montażu, a uzgodniona cena pokrywa dodatkowy czas płatnej pracy, materiały i nadłożoną trasę. Przed potwierdzeniem terminu warto sprawdzić, czy zakres obejmuje późniejszą wizytę. Konieczność osobnego dojazdu za tydzień może zmienić rachunek, który wyglądał korzystnie przy założeniu jednej wizyty.

Jak sprawdzić, czy reklama przyniosła firmie zysk?

Załóżmy, że kampania kosztowała 3000 zł i przyniosła dodatkowe zamówienia o wartości 20 000 zł netto. Jeśli po odjęciu kosztów zmiennych ich realizacji zostało 4000 zł, po rozliczeniu reklamy kampania poprawiła wynik o 1000 zł, przy założeniu, że pozostałe koszty firmy się nie zmieniły. Wiarygodność tej oceny zależy od tego, które zamówienia rzeczywiście pojawiły się dzięki reklamie. Objęcie rachunkiem zakupów stałych klientów, którzy i tak planowali zamówienie, zawyży przypisany kampanii efekt.

Po czym poznać, że podwyżka ceny poprawiła wynik?

Porównaj łączną marżę pokrycia uzyskaną na danej usłudze przed zmianą ceny i po niej, w okresach o podobnym popycie. Załóżmy, że wcześniej firma wykonywała dziesięć montaży miesięcznie, a z każdego zostawało 200 zł. Po podwyżce o 100 zł, przy takich samych kosztach zmiennych na montaż, wystarczy siedem realizacji, żeby osiągnąć 2100 zł łącznej marży wobec wcześniejszych 2000 zł. Jeśli faktyczna sprzedaż spadnie do sześciu montaży, zostanie 1800 zł. Do oceny wyniku całej firmy warto wtedy włączyć również to, czy w uwolnionych terminach ekipa wykonała inne płatne prace.

Najnowsze odcinki

Chcesz porozmawiać o swojej firmie?

Umów bezpłatną konsultację, podczas której porozmawiamy o Twojej firmie i sprawdzimy, czy możemy realnie pomóc.

Bezpłatna konsultacja